Teklif, sipariş, irsaliye, fatura — bu dört belge bir satışın dört aşamasıdır ve aralarındaki bağ kurulmadığında işletmede en çok tekrarlanan hatalar ortaya çıkar: iki kez düşülen stok, sevk edilip faturalanmayan mal, siparişten fazla gönderilen miktar. Bu yazıda belge zincirinin nasıl kurulduğunu ve her adımın neyi çözdüğünü anlatıyoruz.
Dört Belge, Dört Ayrı İş
Teklif
Henüz satış yoktur. Müşteriye fiyat verirsiniz, o kabul eder ya da etmez. Teklifin bir geçerlilik tarihi olmalıdır; maliyetler değişirken üç ay önceki teklifin bağlayıcı sayılması kimsenin işine gelmez.
Sipariş
Müşteri kabul etti, siz de taahhüt ettiniz. Henüz mal çıkmadı ama stoğunuzun bir kısmı artık bağlıdır. Bu noktada iki rakam ayrışır: depodaki miktar ve satılabilir miktar. Sipariş kaydı tutulmazsa aynı malı iki müşteriye sözlemek işten bile değildir.
İrsaliye
Mal fiilen çıktı. Stok bu anda düşer. Fatura henüz kesilmemiş olabilir — ay sonunda toplu kesilecektir.
Fatura
Ticari ve mali belge. Cari borçlanır, KDV doğar, tahsilat takibi buradan başlar.
Zincir Kurulmadığında Ne Oluyor?
Stok iki kez düşüyor
En sık rastlanan hata. İrsaliye kesilir, stok düşer. Ay sonunda fatura ayrı bir belge olarak girilir, stok bir kez daha düşer. Depodaki mal kayıtta eksik görünür, sayımda fark çıkar ve kimse nereden geldiğini bulamaz.
Doğrusu: faturanın irsaliyeden türemesi ve irsaliyeden gelen satırın stoğu ikinci kez düşürmemesidir.
Sevk edilen mal faturalanmıyor
Tersi de olur. İrsaliye kesilir, mal gider, fatura kesilmesi unutulur. Mal elden çıkmıştır ama alacak doğmamıştır. Bu kayıp genellikle fark edilmez çünkü kimse “faturalanmamış irsaliye” diye bir liste tutmaz.
Doğrusu: kesilmemiş irsaliyelerin tek ekranda listelenmesi ve oradan toplu faturalanabilmesi. Aynı cariye ait birkaç irsaliye tek faturada birleşebilmelidir.
Siparişten fazla sevk ediliyor
100 adet sipariş alınır, 40 sevk edilir, sonra 80 daha gönderilir. Toplam 120. Fark genellikle müşteri itiraz edince anlaşılır.
Doğrusu: sevk edilen miktarın sipariş miktarıyla karşılaştırılması ve aşımın engellenmesi.
Kısmi Sevk ve Kısmi Faturalama
Gerçek hayatta siparişler nadiren tek seferde kapanır. Malın yarısı bugün, yarısı gelecek hafta gider. Zincir bunu desteklemelidir:
- Siparişin bir kısmı sevk edilir, kalanı açık kalır
- İkinci sevkle sipariş kapanır
- Sevk belgesi iptal edilirse sipariş kendiliğinden yeniden açılır
- Kalanından vazgeçilirse sipariş gerekçesiyle kapatılır
Aynı esneklik fatura tarafında da gerekir: faturadan bir satır çıkarırsanız irsaliye kalan kalemleriyle listede durmaya devam etmelidir.
Rezerve Stok: Sözlenen Mal
Açık siparişlerde bağlı olan miktara rezerve stok denir. Stok kartında üç rakam ayrı görünmelidir:
- Fiili stok — depodaki miktar
- Rezerve — açık siparişlerde sözlenen miktar
- Kullanılabilir — ikisinin farkı, yeni satışa açık miktar
Satış ekibi “kullanılabilir” rakamına bakarsa teslim edemeyeceği sözü vermez.
Taslak ve Kesinleştirme
Belge girilirken hata olur: yanlış cari, yanlış miktar, eksik satır. Bu yüzden belgenin taslak aşaması olmalıdır. Taslakta cari ve stok hareketleri henüz oluşmaz; belge kontrol edilip kesinleştirildiğinde oluşur.
Kesinleşmiş belgenin iptali ise hareketleri ve maliyet katmanlarını geri almalıdır. Tahsilatı yapılmış bir fatura, tahsilat fişi iptal edilmeden iptal edilememelidir — aksi hâlde ortada parası alınmış ama belgesi olmayan bir satış kalır.
Belge Numaraları
Her belge türünün kendi numaratörü olmalıdır ve numaralar atlamamalıdır. Teklif numarası ile fatura numarası karışmamalı, iptal edilen belgenin numarası yeniden kullanılmamalıdır. Bu, hem denetimde hem kendi arşivinizde işinizi kolaylaştırır.
Zincirin Kazandırdıkları
- Teklif dönüşüm oranı görünür olur: kaç teklif verildi, kaçı siparişe döndü?
- Termin takibi yapılır: teslim tarihi geçen siparişler listede işaretlenir.
- Açık siparişler raporu hangi üründen ne kadar sözlendiğini gösterir, satın almayı buna göre planlarsınız.
- Hiçbir belge kaybolmaz: her adım kendi numarasıyla arşivde durur, aralarındaki bağ izlenir.
Nereden Başlamalı?
Zinciri bir günde kurmaya çalışmayın. Çoğu işletme için doğru sıra şudur: önce fatura ve cari düzgün tutulsun, sonra irsaliye bağlansın, sipariş ve teklif en son eklensin. Her adım oturduktan sonra bir sonrakine geçin.
Sonuç
Belge zinciri bürokrasi değil, hata önleyicidir. Her adımın bir öncekinden türemesi, elle girilen veriyi ve dolayısıyla hatayı azaltır.
piERP teklif, sipariş, irsaliye ve fatura zincirini uçtan uca kurar: kısmi sevk ve kısmi faturalama destekler, siparişten fazla sevki engeller, irsaliyeden gelen satırın stoğu ikinci kez düşürmesini önler, rezerve stoğu ayrı sütunda gösterir.
- Telefon: 0536 333 82 97
- WhatsApp: Hemen Mesaj Gönder