Stok maliyeti, çoğu işletmenin yanlış bildiği rakamdır. “Malı 100 liraya aldım, 130’a satıyorum, kârım 30 lira” hesabı aynı malı farklı fiyatlardan aldığınız anda çöker. Bu yazıda FIFO yönteminin ne olduğunu, neden önemli olduğunu ve yanlış maliyet hesabının kârlılığı nasıl gizlediğini anlatıyoruz.
Sorun Nerede Başlıyor?
Bir ürünü yıl içinde üç kez aldığınızı düşünün:
- Ocak: 100 adet × 80 TL
- Nisan: 100 adet × 100 TL
- Eylül: 100 adet × 130 TL
Ekim ayında 150 adet sattınız. Bu satışın maliyeti nedir?
“Son aldığım fiyat 130” derseniz maliyeti 19.500 TL sayarsınız. “Ortalama alırım” derseniz 103,33 × 150 = 15.500 TL. FIFO’ya göre ise önce en eski mal çıkar: 100 adet × 80 + 50 adet × 100 = 13.000 TL.
Aynı satış, üç farklı maliyet. Aradaki fark 6.500 TL — ve bu fark doğrudan kârınızın içinden çıkar. Hangi rakama göre fiyat veriyorsunuz?
FIFO Nedir?
FIFO (First In, First Out — ilk giren ilk çıkar), depoya ilk giren malın ilk satıldığını varsayan maliyet yöntemidir. Her mal girişi kendi fiyatıyla bir katman açar; her çıkış en eski katmandan tüketilir.
Yukarıdaki örnekte Ekim satışından sonra depoda şunlar kalır: 50 adet × 100 TL + 100 adet × 130 TL. Yani elde kalan 150 adedin değeri 18.000 TL’dir ve bu rakam tahmin değil, hesaptır.
Türkiye’de fiyatların hızlı değiştiği dönemlerde FIFO ile “son alış fiyatı” arasındaki fark büyür. Enflasyonlu ortamda son alış fiyatını maliyet saymak, kârınızı olduğundan düşük gösterir; ortalama almak ise gerçek satış maliyetini bulanıklaştırır.
Yanlış Maliyetin Üç Sonucu
1. Yanlış fiyatlandırma
Maliyeti düşük sanırsanız düşük fiyat verirsiniz ve zararına satış yaparsınız. Yüksek sanırsanız işi kaçırırsınız. İkisi de pahalıdır.
2. Gerçek olmayan kâr
Yıl sonunda kâr görünür ama kasada para yoktur. Çünkü “kâr” aslında stokta duran malın değerinin yanlış hesaplanmasından doğmuştur.
3. Hangi ürünün kazandırdığı bilinmez
Ürün bazında kârlılık raporu, maliyet doğru değilse yanlış ürünü öne çıkarır. En çok satan ürün her zaman en çok kazandıran ürün değildir.
Katman Mantığı Pratikte Nasıl Çalışır?
İyi bir programda stok kartını açtığınızda açık katmanları görürsünüz: hangi tarihte, kaç adet, hangi fiyattan girmiş ve ne kadarı kalmış. Satış yaptığınızda sistem en eski katmandan düşer ve o satışın gerçek maliyetini belgeye yazar.
Bunun önemli bir yan faydası iade tarafındadır. Bir müşteri malı iade ettiğinde mal stoğa satıldığı andaki gerçek maliyetiyle geri girmelidir — satış fiyatıyla değil. Aksi hâlde her iade stoğun değerini şişirir ve kârlılık bozulur.
Sayım Farkı ve Fire
Kayıt ne kadar düzgün olursa olsun depodaki mal ile kayıttaki mal zamanla ayrışır: kırılan, kaybolan, yanlış sevk edilen. Bu yüzden düzenli sayım şarttır.
İyi bir sayım akışında fiş açıldığı anda miktarlar ve birim maliyetler dondurulur; sayım sürerken oluşan yeni hareketler fark hesabını bozmaz. Sayılmayan kalem ile sıfır sayılan kalem ayrı tutulmalıdır: boş bırakılan “sayılmadı”, sıfır yazılan “rafta hiç yok” demektir. İkisi karıştırıldığında sayım sonucu güvenilmez olur.
Çoklu Depo
Birden fazla deponuz varsa maliyet takibi daha da önemlidir. Aynı ürün farklı depolarda farklı fiyatlardan girmiş olabilir. Depolar arası transfer bir satış değildir; maliyeti değiştirmeden malı taşımalıdır.
Belgenin her satırının ayrı depoya işlenebilmesi pratikte çok işe yarar: aynı irsaliyede 40 adedi merkez depodan, 60 adedi şube deposundan çıkarabilirsiniz.
Nereden Başlamalı?
- Açılış sayımı yapın. Elinizdeki malı ve gerçek maliyetini bir kez doğru girin. Bu adım atlanırsa sonraki her hesap yanlış tabandan gider.
- Her girişi fiyatıyla kaydedin. “Sonra gireriz” denen alış faturası maliyeti bozar.
- Negatif stoğa izin vermeyin. Depoda olmayan malın satılması kayıt hatasıdır, programda engellenebilir.
- Ayda bir kârlılık raporu bakın. Satılan malın maliyeti, brüt kâr ve marj — üç rakam yeter.
Sonuç
Stok, çoğu ticari işletmenin en büyük varlığıdır; değerini yanlış bilmek bilançoyu da kararı da bozar. FIFO karmaşık bir yöntem değildir, yalnızca disiplinli kayıt ister — ve o disiplini program sizin yerinize kurar.
piERP her mal girişinde FIFO katmanı açar, her çıkışı en eski katmandan tüketir, iadeyi gerçek maliyetiyle geri alır. Stok kartında açık katmanlar listelenir; envanter değeri ve kârlılık raporu bu veriden üretilir.
- Telefon: 0536 333 82 97
- WhatsApp: Hemen Mesaj Gönder