Ön muhasebe programı, bir işletmenin günlük ticari hareketlerini — kime ne sattığını, kimden ne aldığını, kasada ne kadar para olduğunu, hangi çekin ne zaman ödeneceğini — kayıt altına alan yazılımdır. Mali müşavirinizin yaptığı resmî muhasebeden farklıdır: o yıl sonunda devlete hesap verir, ön muhasebe ise size bugün hesap verir. Bu yazıda ön muhasebenin ne olduğunu, hangi işletmenin ihtiyacı olduğunu ve program seçerken nelere bakılması gerektiğini anlatıyoruz.
Ön Muhasebe ile Resmî Muhasebe Arasındaki Fark
Birçok işletme sahibi “benim muhasebecim var, ayrıca programa ne gerek var” diye düşünür. Bu iki işi karıştırmaktan kaynaklanır.
Mali müşaviriniz beyannameleri hazırlar, defter tutar, vergiyi hesaplar. Elindeki belge sizin ona gönderdiğiniz fatura ve dekontlardır ve çoğu zaman bir ay geriden gelir. Size “Ahmet Bey bana ne kadar borçlu” diye sorduğunuzda cevap veremez, çünkü o bilgi onun işinin konusu değildir.
Ön muhasebe ise işletmenin kendi defteridir. Kimin ne kadar borcu var, hangi fatura ödendi hangisi açık, depoda kaç adet mal kaldı, bu ay ne kadar tahsilat yapıldı — bunların hepsi ön muhasebenin konusudur ve cevabı anında gerekir.
Kısacası: mali müşavir geçmişi kayda geçirir, ön muhasebe bugünü yönetmenizi sağlar. İkisi birbirinin yerine geçmez.
Hangi İşletmenin Ön Muhasebe Programına İhtiyacı Var?
Şu sorulardan birine bile “bilmiyorum” diyorsanız ihtiyacınız var demektir:
- Şu anda piyasada toplam ne kadar alacağınız var?
- Bu alacağın ne kadarı vadesi geçmiş durumda?
- Elinizdeki çeklerin toplam tutarı ve en yakın vade tarihi nedir?
- En çok hangi müşteriden kazanıyorsunuz?
- Depodaki malın gerçek maliyeti ne kadar?
- Geçen ay sattığınız malın kârı neydi?
Ciro büyüklüğünden çok hareket sayısı belirleyicidir. Ayda on fatura kesen bir işletme defterle idare edebilir; günde on fatura kesen bir işletmede defter birkaç ayda kontrolden çıkar.
Bir Ön Muhasebe Programında Bulunması Gereken Modüller
Cari Hesap
Müşteri ve tedarikçi kartları. Her carinin borcu, alacağı ve yürüyen bakiyeli ekstresi. İyi bir programda cari kartında risk limiti de tanımlanır: limiti aşan müşteriye yeni satış yapılırken uyarı verir. Vade yaşlandırma raporu (30 / 60 / 90+ gün) alacağınızın ne kadarının geciktiğini tek ekranda gösterir.
Stok ve Depo
Ne kadar mal girdi, ne kadar çıktı, elde ne kaldı. Çoklu depo desteği olan programlarda aynı belgenin farklı satırları farklı depoya işlenebilir. Kritik stok seviyesi tanımlanırsa mal bitmeden uyarı gelir.
Fatura ve İrsaliye
Satış ve alış faturası, iade, irsaliye. Önemli olan belge zinciridir: teklif siparişe, sipariş irsaliyeye, irsaliye faturaya dönüşebilmeli ve her adım kendi numarasıyla arşivde kalmalıdır. Zincir kurulmadığında aynı mal iki kez stoktan düşer ya da sevk edilen mal faturalanmadan unutulur.
Kasa ve Banka
Nakit, banka, POS ve kredi kartı hesapları. Tahsilat ve tediye fişleri. İyi bir programda bir fişte birden fazla ödeme aracı olabilir — müşteri 5.000 lirayı nakit, 15.000 lirayı çekle ödediğinde tek fişe girilir ve her parça doğru hesaba işlenir.
Çek ve Senet
Türkiye’de ticaretin belkemiği. Alınan ve verilen çekler ayrı izlenmeli, çekin nerede olduğu (portföyde, bankada teminatta, tahsilde, ciro edildi) bilinmelidir. Karşılıksız çıkan çekte carinin yeniden borçlandırılması elle yapılırsa er geç unutulur.
Excel ile Ön Muhasebe Yapılabilir mi?
Yapılabilir — bir yere kadar. Excel’in üç yapısal sorunu vardır:
- Tek kişi çalışır. Dosya birinin bilgisayarındadır; ikinci kişi aynı anda giremez, girerse iki ayrı sürüm oluşur.
- İlişki kurmaz. Fatura kestiğinizde stok kendiliğinden düşmez, cari kendiliğinden borçlanmaz. Her kaydı iki üç yere elle yazarsınız; biri unutulduğunda rakamlar tutmaz ve hatanın nerede olduğu aylar sonra anlaşılır.
- Geçmişi korumaz. Bir hücre değiştirildiğinde eski değer kaybolur. Kimin ne zaman neyi değiştirdiği bilinmez.
Excel’i bırakma anı genellikle bir hatayla gelir: tahsil edildiği sanılan bir fatura, iki kez girilmiş bir ödeme, depoda olduğu sanılan ama olmayan mal.
Program Seçerken Bakılacak 8 Kriter
- Çok kullanıcı: Birden fazla kişi aynı anda çalışabiliyor mu, kim ne yaptı kaydediliyor mu?
- Yetkilendirme: Depocu cari bakiyeyi görmesin, satışçı maliyeti görmesin diyebiliyor musunuz?
- e-Belge: e-Fatura ve e-Arşiv tarafı hazır mı, yoksa ayrı program mı gerekecek?
- Maliyet yöntemi: Stok maliyeti nasıl hesaplanıyor? FIFO gibi gerçek bir yöntem mi, yoksa son alış fiyatı mı?
- Raporlar: Vade yaşlandırma, nakit akış, kârlılık raporu var mı?
- Veri çıkışı: Yarın başka programa geçmek isterseniz verinizi alabiliyor musunuz?
- Erişim: Yalnız ofisteki bilgisayardan mı, yoksa internet olan her yerden mi?
- Destek: Sorun çıktığında kiminle, hangi sürede görüşebiliyorsunuz?
Web Tabanlı mı, Masaüstü mü?
Masaüstü programlar hızlıdır ve internetsiz çalışır; buna karşılık her bilgisayara ayrı kurulum, ayrı güncelleme ve ayrı yedek gerektirir. Dışarıdayken veriye erişemezsiniz.
Web tabanlı programlarda kurulum yoktur, güncelleme tek yerden yapılır, telefondan da girilir. Karşılığında internet bağlantısına bağımlısınızdır. Bugün çoğu küçük işletme için web tabanlı seçenek daha pratiktir — özellikle sahada çalışan ya da birden fazla noktası olan işletmeler için.
Geçiş Nasıl Yapılır?
En çok korkulan adım budur, oysa düzenli yapılırsa birkaç gün sürer:
- Tarih belirleyin. Genellikle ay başı ya da yıl başı. O tarihten önceki hareketler eski sisteminizde kalır.
- Açılış bakiyelerini girin. Cari bakiyeler, kasa ve banka bakiyesi, depodaki mal miktarı ve maliyeti.
- Açık belgeleri girin. Ödenmemiş faturalar, portföydeki çekler, açık siparişler.
- İki sistemi bir ay birlikte yürütün. Ay sonunda rakamlar tutuyorsa eskisini kapatın.
Sonuç
Ön muhasebe programı bir masraf kalemi değil, görüş alanıdır. Alacağını zamanında tahsil eden, stoğunu doğru bilen ve çek vadesini kaçırmayan bir işletme aynı ciroyla daha çok para kazanır.
piERP, cari hesap, stok, teklif-sipariş-fatura zinciri, kasa-banka, çek-senet portföyü ve e-Belge işlemlerini tek programda toplayan web tabanlı bir ön muhasebe çözümüdür. Türk ticari mevzuatına göre geliştirilmiştir, kurulum gerektirmez.
- Telefon: 0536 333 82 97
- WhatsApp: Hemen Mesaj Gönder