e-Fatura mı e-Arşiv mi? Bu ikisi sık karıştırılır ve karıştırıldığında yanlış belge kesilir. Aradaki fark aslında tek bir soruya bağlıdır: karşı taraf e-Fatura mükellefi mi? Bu yazıda iki belgenin farkını, hangisinin ne zaman kesileceğini ve mükellefiyet sorgulamasının neden her satışta yapılması gerektiğini anlatıyoruz.
Tek Cümlelik Fark
e-Fatura, iki e-Fatura mükellefi arasında kesilir. Belge GİB sistemi üzerinden alıcının kutusuna düşer; alıcı kabul veya ret verebilir.
e-Arşiv, alıcı e-Fatura mükellefi değilse kesilir. Belge alıcıya e-posta, bağlantı ya da çıktı olarak ulaştırılır; GİB’e raporlanır.
Yani seçim sizin tercihinize değil, alıcının durumuna bağlıdır. Aynı gün içinde hem e-Fatura hem e-Arşiv kesiyor olabilirsiniz; bu normaldir.
Mükellefiyet Sorgulaması: Her Satışta
Bir firmanın e-Fatura mükellefi olup olmadığı zamanla değişir. Geçen ay e-Arşiv kestiğiniz müşteri bu ay mükellef olmuş olabilir. Bu yüzden sorgulama bir kerelik iş değildir.
Pratikte iki yol vardır: cari kartına kaydedip belli aralıklarla toplu güncellemek, ya da fatura keserken sorgulatmak. İkincisi daha güvenlidir.
Yanlış belge türü kesildiğinde ne olur? e-Fatura mükellefine e-Arşiv keserseniz belge geçersiz sayılabilir ve düzeltmek için iptal/yeniden kesme süreci gerekir. Bu da hem zaman hem itibar kaybıdır.
İki Belgenin Karşılaştırması
Alıcının onayı
e-Faturada alıcı belgeyi reddedebilir — örneğin tutar yanlışsa. Ret gelirse belge geçerli olmaz ve yeniden kesilir. e-Arşivde böyle bir mekanizma yoktur; belge kesildiği anda geçerlidir.
İptal
e-Faturada iptal, alıcının da taraf olduğu bir süreçtir. e-Arşivde iptal talebi GİB’e iletilir ve kendi süre kuralları vardır. İkisinde de “sil gitsin” diye bir seçenek yoktur; bu yüzden fatura kesmeden önce kontrol şarttır.
Ulaştırma
e-Fatura alıcının sistemine düşer, ayrıca göndermeniz gerekmez. e-Arşivi müşteriye siz ulaştırırsınız: e-posta, bağlantı ya da çıktı.
Nihai tüketici
Vergi mükellefi olmayan kişiye kesilen belge e-Arşivdir. Burada dikkat edilecek nokta, belirli tutarın üzerindeki tüketici satışlarının elektronik ortamda düzenlenmesi yükümlülüğüdür — bu tutar da yıldan yıla değişir, güncelini teyit edin.
e-İrsaliye Nereye Oturuyor?
Üçüncü bir belge daha var: e-İrsaliye. Mal sevkiyatının elektronik karşılığıdır. e-Fatura mükellefiyeti ile e-İrsaliye mükellefiyeti ayrı ayrı değerlendirilir; biri sizi kapsıyor diye diğeri de kapsıyor anlamına gelmez.
Pratikte önemli olan, kullandığınız programın irsaliye ile faturayı birbirine bağlayabilmesidir. Elektronik ortama geçince de aynı zincir korunmalıdır.
Gelen Faturalar Tarafı
Konuşulan hep kestiğiniz faturalar oluyor ama size gelen e-Faturalar da bir iş yükü yaratır. Tedarikçileriniz belge gönderir, bunların muhasebeye işlenmesi gerekir.
Elle giriş yapılıyorsa her fatura için satıcı, tutar, KDV ve satırlar yeniden yazılır. Oysa belge zaten yapısal bir XML dosyasıdır; doğru program bunu okuyup cariyi ve stok satırlarını eşleştirebilir.
Burada kazanılan zaman küçümsenmemeli: ayda 200 gelen faturası olan bir işletmede elle giriş birkaç tam gün tutar.
Karar Tablosu
- Alıcı e-Fatura mükellefi → e-Fatura
- Alıcı mükellef değil, vergi mükellefi bir firma → e-Arşiv
- Alıcı nihai tüketici → e-Arşiv
- Mal sevkiyatı yapılıyor ve e-İrsaliye kapsamındasınız → e-İrsaliye + fatura
Sık Sorulanlar
e-Arşiv kesen biri e-Fatura da kesebilir mi?
Evet, hatta kesmek zorundadır. İkisi birbirinin alternatifi değil, farklı durumların belgesidir.
Kâğıt fatura tamamen bitti mi?
Kapsama giren mükellefler için elektronik düzenleme esastır. Kapsam dışındaysanız kâğıt kesmeye devam edebilirsiniz, ancak kapsam her yıl genişliyor.
Programım yoksa ne yaparım?
GİB portalı üzerinden elle fatura kesebilirsiniz. Düşük hacimde çalışır; ama cari ve stok takibi yapmıyorsanız o tarafı ayrıca çözmeniz gerekir.
Sonuç
e-Fatura ile e-Arşiv arasındaki seçim bir tercih değil, bir tespittir: alıcının durumuna bakılır. Bu tespiti her satışta yapmak ve doğru belgeyi kesmek, sonradan düzeltmeye uğraşmaktan çok daha ucuzdur.
piFATURA ve piERP, VKN üzerinden mükellef sorgulaması yapar, gelen e-Fatura ve e-Arşiv belgelerini XML’den okuyup cari ve stok eşleştirmesiyle arşive alır, giden faturalar için UBL-TR uyumlu XML üretir.
- Telefon: 0536 333 82 97
- WhatsApp: Hemen Mesaj Gönder