Çek ve senet takibi, Türkiye’de ticaret yapan hemen her işletmenin günlük meselesidir. Alınan çek kasaya girmiş para değildir; verilen çek de ödenmiş borç değildir. İkisi de vadesi gelene kadar yükümlülük olarak durur ve nerede olduğu bilinmezse işletmenin nakit tablosu gerçeği göstermez. Bu yazıda çek portföyünün nasıl tutulacağını, karşılıksız çekte ne yapılması gerektiğini ve bu takibin defterle neden yürümediğini anlatıyoruz.
Çek Neden Ayrı Takip Edilir?
Müşteri size 50.000 liralık çek verdiğinde iki şey aynı anda olur: faturanın alacağı kapanmış görünür, elinize vadeli bir kıymetli evrak geçer. Bu evrak vadesinde tahsil edilirse iş biter; edilemezse alacak geri döner.
Çeki “tahsil edilmiş para” gibi kaydeden işletme iki hata yapar. Birincisi nakit tablosunu şişirir — kasada olmayan parayı varmış gibi planlar. İkincisi karşılıksız çıktığında carinin borcunu yeniden açmayı unutur ve o alacak kayıtlardan sessizce silinir.
Çekin Durumları: Nerede Olduğunu Bilmek
Bir çek hayatı boyunca birkaç durumdan geçer ve her birinin anlamı farklıdır:
- Portföyde — çek sizde, henüz bankaya verilmedi
- Bankada teminatta — kredi karşılığı bankaya bırakıldı, tahsil için değil
- Bankada tahsilde — vadesinde tahsil edilmek üzere bankaya teslim edildi
- Ciro edildi — başka bir firmaya ödeme olarak devredildi
- Tahsil edildi — para hesaba geçti, iş bitti
- Karşılıksız — ödenmedi, alacak geri döndü
- İade edildi — çek sahibine geri verildi
Bu ayrımlar süs değildir. Teminattaki çek nakit akışınıza girmez ama kredi limitinizi etkiler. Ciro ettiğiniz çek sizin elinizden çıkmıştır ama karşılıksız çıkarsa size döner — çünkü cirantası sizsiniz. Bu yüzden ciro edilen çekin de takibi bitmez.
Keşideci ile Ciranta Farkı
Elinizdeki çeki size veren kişi her zaman çeki yazan kişi değildir. Müşteriniz kendi aldığı bir çeki size ciro etmiş olabilir. Bu durumda iki ayrı risk vardır:
- Keşideci riski — çeki yazan firma ödeyebilecek durumda mı?
- Ciranta riski — ödenmezse size veren müşteriniz borcu üstlenecek mi?
İyi bir takip sisteminde keşideci ayrı bir cari karta bağlanabilir. Böylece aynı keşidecinin daha önce karşılıksız çeki çıkmış mı, görebilirsiniz. Bu tek bilgi bazen bir satışı yapmamanızı sağlar.
Karşılıksız Çek: Ne Yapmalı?
Çek karşılıksız çıktığında yapılması gereken ilk şey muhasebe tarafındadır: cariyi yeniden borçlandırmak. Alacak kapanmamıştır, yalnızca tahsil aracı başarısız olmuştur.
Bu adım elle yapıldığında çoğu zaman atlanır. Çek dosyadan çıkarılır, kenara konur, ama cari bakiyesi hâlâ ödenmiş gösterir. Aylar sonra mutabakatta ortaya çıkar ve o noktada tahsil ihtimali iyice azalmıştır.
Doğru akış şudur: çek karşılıksız işaretlenir → cari otomatik borçlanır → alacak yeniden açık listeye düşer → takibe girer. Çek sonradan tahsil edilirse ya da portföye dönerse bu borç geri alınır.
Hukuki taraf
Karşılıksız çekte bankadan “karşılıksızdır” işlemi yaptırmak, ihtarname çekmek ve icra takibi başlatmak gibi adımlar vardır. Bunların süreleri önemlidir; kaydınızda çekin vadesi, ibraz tarihi ve karşılıksız tarihi duruyorsa avukatınıza gidecek belge hazır olur.
Verilen Çekler: Kendi Vadelerinizi Kaçırmamak
Alınan çek kadar önemli olan bir konu da verdiğiniz çeklerdir. Vadesi gelen çekin karşılığı hesapta yoksa sonuç ağırdır: ticari itibar kaybı, hukuki süreç, bankayla ilişkinin bozulması.
Bu yüzden verilen çekler bir nakit akış takvimi içinde görünmelidir. Önümüzdeki 30 günde ödenecek çek toplamı ile beklenen tahsilat yan yana durmalı, açık varsa önceden fark edilmelidir.
Bankaya Teslim Evrakı
Portföydeki çekleri bankaya tahsile ya da teminata verirken genellikle elle liste hazırlanır. Bu liste yanlış yazıldığında ya da kaybolduğunda çekin nerede olduğu bilinmez.
Programdan üretilen teslim evrakında çek numaraları, tutarlar, vadeler ve toplam otomatik gelir; imza alanıyla birlikte yazdırılır. Evrak iptal edildiğinde çekler portföye geri döner. Böylece “şu çek bankada mıydı, bende miydi” sorusu ortadan kalkar.
Defterle Neden Yürümüyor?
- Vade uyarısı vermez. Yaklaşan vadeyi fark etmek hafızaya kalır.
- Cari ile bağlantı kurmaz. Karşılıksız çekte borcun geri açılması elle yapılır.
- Toplam vermez. “Portföyde toplam ne kadar çek var” sorusu her seferinde hesap makinesi işidir.
- Geçmişi tutmaz. Bir çekin hangi tarihte nereye gittiği sonradan bilinmez.
- Tek nüshadır. Defter kaybolursa portföyün kaydı da kaybolur.
Nakit Akış Raporu
Çek takibinin asıl ürünü nakit akış raporudur. Bu rapor üç şeyi yan yana koyar: bugünkü nakit, vadesi gelecek alacaklar ve çekler, vadesi gelecek borçlar ve verilen çekler.
Haftalık projeksiyonla baktığınızda hangi hafta sıkışacağınızı önceden görürsünüz. Bu bilgi, kredi çekmek ile tahsilatı hızlandırmak arasındaki kararı değiştirir.
Sonuç
Çek ve senet, bilançoda görünenden daha fazlasını anlatır: işletmenin gerçek nakit durumunu ve müşteri kalitesini. Portföyü düzgün tutmak ekstra iş değil, zaten yaptığınız işin kaydını doğru düşürmektir.
piERP alınan ve verilen çekleri ayrı izler, çekin hangi durumda olduğunu tarih ve kullanıcı bilgisiyle geçmişe yazar, keşideciyi ayrı cariye bağlar. Karşılıksız çekte cariyi kendiliğinden yeniden borçlandırır, sonradan tahsil edilirse borcu geri alır. Bankaya teslim evrakı üretir ve nakit akış raporunu bu veriden hazırlar.
- Telefon: 0536 333 82 97
- WhatsApp: Hemen Mesaj Gönder